“Việc nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) quan tâm là chia sẻ rủi ro đối với dự án PPP là bởi trong khi đất nước còn nhiều việc cấp bách phải chi tiêu, nếu đưa ra bảo lãnh mà không quản lý được sẽ rất gay go. Tuy nhiên, nhìn vào kinh nghiệm quốc tế, chúng ta hoàn toàn có thể tránh được điều này”. Trưởng nhóm chuyên gia của Cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID) PHAN VINH QUANG chia sẻ.

Cả Nhà nước, doanh nghiệp đều có lợi

- Một trong những nội dung được nhiều ĐBQH quan tâm là việc chia sẻ rủi ro đối với dự án PPP liệu có gây rủi ro tài khóa. Ông nghĩ sao về điều này?

- Trước hết, phải khẳng định rằng đây là mối quan tâm rất đúng đắn của các ĐBQH, bởi trong khi đất nước còn nhiều việc cấp bách phải chi tiêu, nếu đưa ra bảo lãnh mà không quản lý được sẽ rất gay go. Tuy nhiên, nhìn vào kinh nghiệm quốc tế, chúng ta hoàn toàn có thể tránh được điều này.

- Cơ sở nào để ông tin tưởng điều đó?

- Minh chứng là tại Indonesia, nhằm cung cấp bảo lãnh cho các dự án PPP, năm 2009, Chính phủ thành lập Công ty Bảo lãnh cơ sở hạ tầng (IIGF), là doanh nghiệp nhà nước thuộc Bộ Tài chính (gọi nôm na là quỹ), hoạt động hoàn toàn theo cơ chế thị trường, có hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới (WB) trong thời gian đầu. Theo đó, WB sẽ cung cấp khoản vay và gói hỗ trợ kỹ thuật như tư vấn thành lập, cách quản trị, mô hình hoạt động cho công ty.

Được thành lập như một thiết chế tài chính nhằm tạo dựng niềm tin và thu hút các nhà đầu tư tư nhân, IIGF hỗ trợ các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong các dự án PPP thông qua cấp bảo lãnh cho các nhà đầu tư tư nhân đối với các nghĩa vụ của khu vực công trong hợp đồng PPP. Đây là nơi duy nhất ở Indonesia thực hiện bảo lãnh cho các dự án PPP, bảo đảm quản lý trong toàn bộ quá trình từ lập cho đến triển khai và kết thúc dự án. Do hoạt động theo cơ chế thị trường nên rủi ro được định giá và tính phí theo cơ chế thị trường. Nhà đầu tư tư nhân có quyền lựa chọn có sử dụng bảo lãnh của IIGF hay không. Nếu sử dụng, nhà đầu tư phải trả phí cho IIGF. Rủi ro với ngân sách không nhiều và chỉ là phần vốn ở doanh nghiệp, doanh nghiệp sẽ phải phối hợp với các định chế tài chính đồng bảo lãnh hoặc tái bảo lãnh nếu trị giá bảo lãnh vượt khả năng nguồn vốn của mình.

Nhờ có công ty này mà Indonedia làm được các việc như thương mại hóa bảo lãnh, tức là để được bảo lãnh thì các doanh nghiệp dự án PPP phải trả phí cho công ty trên cơ sở đàm phán trực tiếp giữa các bên, mức bảo lãnh này tùy từng dự án. Trong những năm đầu tiên, IIGF gặp nhiều khó khăn do không tìm được dự án để bảo lãnh vì chưa xây dựng được niềm tin trong cộng đồng các nhà đầu tư và các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, sau đó, với việc xây dựng một hệ thống quản trị rất tốt, minh bạch và độc lập, IIGF đã cung cấp bảo lãnh cho 21 dự án PPP với trị giá 14,7 tỷ USD (một đồng vốn nhà nước tại IIGF thu hút được 26 đồng đầu tư tư nhân).

Cho đến nay, IIGF đã hoạt động liên tục có lãi với mức lợi nhuận đạt khoảng 37,5% trên phần vốn nhà nước đã cấp. Năm 2018 Công ty lãi hơn 30 triệu USD. Quan trọng hơn, IIGF đang là một công cụ quan trọng để giúp nhà đầu tư yên tâm vì các trách nhiệm của phía Nhà nước trong dự án PPP đã được bảo đảm.

- Liệu Việt Nam có thể áp dụng thành lập quỹ này không, thưa ông?

- Thực tế ở Việt Nam đã có những công ty hoạt động giống mô hình này, như Công ty CP Đầu tư hạ tầng kỹ thuật TP Hồ Chí Minh, Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), Tổng công ty mua bán nợ (Bộ Tài chính)Công ty Quản lý tài sản (VAMC). Rõ ràng, chúng ta hoàn toàn có thể thành lập công ty bảo lãnh cơ sở hạ tầng như ở Indonesia, vấn đề là chúng ta có thực sự muốn làm hay không mà thôi.

- Khi lập quỹ bảo lãnh cơ sở hạ tầng, chúng ta sẽ được lợi gì?

- Trước tiên, về phía Nhà nước, chúng ta sẽ khu trú vào một nơi thực hiện bảo lãnh để tập trung nguồn lực và trí lực để thực hiện tốt việc quản lý rủi ro và cung cấp bảo lãnh theo quy trình chuẩn, thống nhất. Việc này bảo đảm kỷ luật, minh bạch và hiệu quả cho toàn bộ quá trình và rủi ro ngân sách không nhiều và tiên liệu được (chỉ là phần vốn chủ sở hữu tại công ty). Còn đối với tư nhân, họ có yên tâm được một định chế của Nhà nước bảo lãnh, tất nhiên họ phải trả phí. Cũng nhờ được bảo lãnh mà một số dự án sẽ tăng tính khả thi cũng như khả năng vay vốn ngân hàng dễ hơn nhiều. Đối với nền kinh tế, khi có doanh nghiệp này sẽ thu hút đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng, qua đó giúp nền kinh tế đi lên.

Quan trọng nhất phải hoạt động theo cơ chế thị trường

- Để quỹ hoạt động thành công, đâu là yếu tố tiên quyết, thưa ông?

- Tất nhiên, ban đầu quỹ cũng có nhược điểm như chưa có uy tín nên doanh nghiệp dự án chưa hoàn toàn tin tưởng, liệu quỹ có đủ tiền để thực hiện bảo lãnh không, quy trình thủ tục có chuẩn chỉ, có tham nhũng không? Do vậy, để giải quyết được nhược điểm này, một trong những điều kiện tiên quyết để thành công là phải hoạt động minh bạch, thuần túy theo cơ chế thị trường mà không có bất cứ can thiệp nào hành chính. Cụ thể, Chính phủ chỉ quy định nguyên tắc chung như chỉ ưu tiên bảo lãnh với nhóm dự án nào, còn công ty sẽ được toàn quyền quyết định bảo lãnh cho ai, bảo lãnh như thế nào, mức bao nhiêu… Họ cũng được toàn quyền ban hành các điều kiện, thủ tục đi kèm. Thêm vào đó, để quỹ thành công, cần chế độ lương, thưởng thỏa đáng cho nhân sự tham gia Công ty vì công việc đòi hỏi kỹ năng và chuyên môn cao và luôn có cơ hội khác ở khu vực tư.

- Vậy theo ông, Luật PPP nên quy định thế nào về quỹ này?

- Luật nên quy định ủy quyền cho Chính phủ thành lập công ty chuyên cung cấp bảo lãnh cho các dự án PPP và để Chính phủ quy định chi tiết, vì thực ra tất cả hoạt động, vận hành của công ty đều nằm ở Chính phủ, nhất là trong thời gian đầu. Quốc hội có thể định kỳ yêu cầu báo cáo Quốc hội về hoạt động của công ty này.

- Xin cảm ơn ông!

Đan Thanh
Báo Đại biểu nhân dân

    Tổng số lượt xem: 126
  •